آینده‌پژوهی: واکاوی تاریخچه، مبانی نظری و سطوح چهارگانه رویکرد (با تأکید بر جایگاه آن در علوم‌انسانی)
کد مقاله : 1032-IRANFHSCONF
نویسندگان
محمدعلی ابوحمزه *1، سیف اله فضل الهی قمشی2
1دانشجوی دکترا دانشگاه آزاد اسلامی واحدقم
2گروه مدیریت آموزشی، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد قم، ، قم، ایران
چکیده مقاله
آینده‌پژوهی به‌عنوان یک‌رشته میان‌رشته‌ای، باوجود اهمیت روزافزون در حوزه‌های مختلف مورد توجه بوده، به همین خاطرنیازمند تبیین جامع مبانی نظری و روند تکاملی است تا مواضع فلسفی و معرفت‌شناسانه آن در حوزه علوم‌انسانی روشن شود. هدف این مقاله، ارائه یک تصویر شفاف و یکپارچه از تاریخچه پیدایش، واژه‌شناسی، و مبانی نظری آینده‌پژوهی است تا خلأ نظری موجود در این حوزه پر شود. این پژوهش با اتخاذ رویکرد فراتحلیلی (Meta-analysis) و با روشی کیفی و تحلیلی، متون و منابع کلیدی مربوط به این حوزه را واکاوی کرده است. یافته‌ها نشان می‌دهد که آینده‌پژوهی از ریشه‌های اولیه در علوم اجتماعی تکامل‌یافته و در نهایت به یک‌رشته مستقل تبدیل شده و دارای چهار سطح مشخص رویکرد (عامه‌پسند، مسئله‌محور، انتقادی و معرفت‌شناسانه) است. در نتیجه، این پژوهش نشان می‌دهد که تفکر درباره آینده برای کنش آگاهانه ضروری است و آینده‌پژوهی با تبیین ساختار نظری خود، امکان تصمیم‌گیری آگاهانه‌تر و برنامه‌ریزی استراتژیک را فراهم می‌سازد.
کلیدواژه ها
آینده‌پژوهی، مبانی نظری، تاریخچه، سطوح چهارگانه، فراتحلیل، واژه‌شناسی
وضعیت: پذیرفته شده