نقش آینده‌پژوهی در ارتقای تاب‌آوری روان‌شناختی جامعه در مواجهه با بحران‌های نوظهور
کد مقاله : 1138-IRANFHSCONF
نویسندگان
نازنین حقیقت بیان *
دکتری روانشناسی بالینی، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد رودهن. (استادیار و هیئت علمی دانشگاه غیر انتفاعی طلوع مهر).
چکیده مقاله
تحولات شتابان اجتماعی، فناورانه، اقتصادی و زیست‌محیطی در جهان معاصر موجب شده است که بحران‌های نوظهور به وضعیتی مزمن، پیچیده و چندلایه تبدیل شوند؛ وضعیتی که پیامدهای آن صرفاً به حوزه‌های مادی محدود نیست و ابعاد عمیق روان‌شناختی و اجتماعی را نیز دربر می‌گیرد. افزایش اضطراب آینده، احساس نااطمینانی، فرسودگی روانی و تضعیف امید اجتماعی از جمله چالش‌های اساسی جوامع در مواجهه با این بحران‌هاست. در چنین شرایطی، تقویت تاب‌آوری روان‌شناختی جامعه به عنوان ظرفیتی کلیدی برای سازگاری فعال و بازسازی معنا اهمیت ویژه‌ای می‌یابد. یکی از رویکردهای نوین و کمتر بررسی‌شده در این زمینه، آینده‌پژوهی است که با تمرکز بر تحلیل روندها، عدم‌قطعیت‌ها و طراحی سناریوهای بدیل، می‌تواند نقش مؤثری در کاهش غافلگیری و افزایش آمادگی روانی جامعه ایفا کند. هدف این پژوهش مروری، تبیین نقش آینده‌پژوهی در ارتقای تاب‌آوری روان‌شناختی جامعه در مواجهه با بحران‌های نوظهور و ارائه چارچوبی تحلیلی برای فهم این پیوند است. روش پژوهش، مروری تحلیلی و نظام‌مند بر ادبیات داخلی و بین‌المللی مرتبط با آینده‌پژوهی، تاب‌آوری روان‌شناختی و مدیریت بحران‌های نوظهور است که با رویکردی تلفیقی مورد تحلیل قرار گرفته‌اند. یافته‌ها نشان می‌دهد که آینده‌پژوهی از طریق سه سازوکار اصلی شناختی، هیجانی و اجتماعی-نهادی بر تاب‌آوری روان‌شناختی اثر می‌گذارد؛ به‌گونه‌ای که با کاهش عدم‌قطعیت ادراک‌شده، افزایش احساس کنترل و عاملیت، تقویت امید و معنا و ارتقای اعتماد و سرمایه اجتماعی، ظرفیت سازگاری جامعه را افزایش می‌دهد. نتایج این مطالعه نشان می‌دهد که آینده‌پژوهی نه‌تنها ابزاری برای برنامه‌ریزی راهبردی، بلکه مداخله‌ای پیش‌فعال در حوزه سلامت روان جمعی است
کلیدواژه ها
آینده‌پژوهی، تاب‌آوری روان‌شناختی، بحران‌های نوظهور، سلامت روان جمعی، اضطراب آینده
وضعیت: پذیرفته شده مشروط