طراحی الگوی آینده‌پژوهی فرهنگی در ایران: چالش‌ها و فرصت‌های پیش‌رو با تأکید بر هویت جوانان
کد مقاله : 1139-IRANFHSCONF
نویسندگان
معصومه حسینی *1، محدثه میرزاخانی2، هدی مجیدی3
1دبیرتربیت بدنی،مرکزی،ایران
2دبیرتربیت بدنی،تهران،ایران
3دبیرتربیت بدنی
چکیده مقاله
در عصر سیالیت معناها و هم‌آمیختگی فرهنگ با فناوری‌های دیجیتال، آینده‌پژوهی فرهنگی برای ایران به ضرورتی حیاتی تبدیل شده است. این ضرورت زمانی دوچندان می‌شود که کانون توجه، هویت نسل جوان باشد؛ نسلی که در میان‌ایستگاه سنت و مدرنیته، جهان‌وطنی‌گرایی و بوم‌گرایی، مرزهای هویتی خود را بازتعریف می‌کند. این پژوهش با هدف طراحی الگویی جامع برای آینده‌پژوهی فرهنگی ایران با تأکید بر تحولات هویتی جوانان انجام شده است.

پژوهش با رویکرد آمیخته و بهره‌گیری از روش‌های آینده‌پژوهی چون تحلیل لایه‌ای علت‌ها (CLA) تلاش کرده به لایه‌های عمیق جهان‌بینی‌های شکل‌دهنده به هویت جوانان نفوذ کند. داده‌ها از طریق مصاحبه با خبرگان فرهنگی و تحلیل اسناد بالادستی و روندهای جهانی گردآوری شده است.

یافته‌ها نشان می‌دهد آینده هویت جوانان ایرانی در کشاکش سه نیروی اصلی شکل می‌گیرد: گسست نسلی دیجیتال (زیست‌جهان متفاوت جوانان در فضای مجازی)، تنش حافظه و تخیل (تقابل روایت‌های رسمی با تصاویر آرمان‌شهری شبکه‌های اجتماعی)، و بحران تولید معنا (کاهش ظرفیت نهادهای سنتی هویت‌ساز).

الگوی پیشنهادی «هم‌آفرینی آینده فرهنگ» بر سه محور استوار است: گذار از سیاست‌گذاری به تسهیل‌گری فرهنگی، به رسمیت شناختن هویت ترکیبی (هیبرید) جوانان از طریق طراحی فضاهای دیالوگ میان هویت بومی-اسلامی و عناصر جهانی، و تجهیز جوانان به مهارت‌های «سواد آینده».

نتیجه‌گیری: آینده فرهنگی ایران عرصه‌ای از امکان‌هاست. چالش اصلی، مدیریت ناکارآمدی الگوهای کنونی در مواجهه با تغییرات هویتی است. ظرفیت جوانان برای خلق ترکیب‌های بدیع هویتی می‌تواند به «رنسانس فرهنگی بوم‌پایه» منجر شود، مشروط بر آنکه آینده‌پژوهی به جای حصارکشی، به پرورش تنوع فرهنگی در چارچوب نظام معنایی ایران بینجامد.
کلیدواژه ها
واژگان کلیدی: آینده‌پژوهی فرهنگی، هویت جوانان، سیاست‌گذاری فرهنگی، گسست نسلی دیجیتال، هم‌آفرینی فرهنگ، سواد آینده.
وضعیت: پذیرفته شده