| بازاندیشی نظریه مسئولیت مدنی در پرتو تصمیمات خودکار و الگوریتمی در حقوق خصوصی |
| کد مقاله : 1143-IRANFHSCONF |
| نویسندگان |
|
مهدی گیوی * دانشگاه آزاد اسلامی |
| چکیده مقاله |
| گسترش روزافزون سامانههای هوش مصنوعی و تصمیمگیریهای خودکار و الگوریتمی، ساختارهای سنتی حقوق خصوصی و بهویژه نظریه کلاسیک مسئولیت مدنی را با چالشهای بنیادین مواجه ساخته است. در نظامهای حقوقی مبتنی بر تقصیر، انتساب زیان به عامل انسانی، پیشبینیپذیری رفتار و امکان کنترل، از ارکان اساسی تحقق مسئولیت مدنی به شمار میروند؛ حال آنکه تصمیمات مبتنی بر الگوریتمهای یادگیرنده، اغلب بهصورت مستقل، غیرشفاف و بدون مداخله مستقیم انسان اتخاذ میشوند. این ویژگیها، کارآمدی مفاهیم سنتی همچون تقصیر، رابطه سببیت و شخص مسئول را با تردید جدی مواجه کرده است.مقاله حاضر با رویکردی تحلیلی–توصیفی و با اتکا به ادبیات حقوقی موجود، بهویژه پژوهشهای منتشرشده در حوزه مسئولیت مدنی ناشی از تصمیمات هوش مصنوعی، در پی بازاندیشی مبانی نظری مسئولیت مدنی در حقوق خصوصی است. یافتههای پژوهش نشان میدهد که تلقی صرف هوش مصنوعی بهعنوان «ابزار» پاسخگوی پیچیدگیهای تصمیمات خودکار نیست و استقلال عملکردی این سامانهها، ضرورت بازنگری در معیارهای انتساب مسئولیت را ایجاب میکند. در این راستا، الگوهایی نظیر مسئولیت مبتنی بر خطر، مسئولیت تولیدکننده، و توزیع مسئولیت میان طراح، مالک و بهرهبردار، بهعنوان راهکارهای مکمل یا جایگزین نظریه تقصیر قابل طرح هستند نتیجهگیری مقاله حاکی از آن است که نظام حقوق خصوصی ایران، همانند بسیاری از نظامهای حقوقی، برای مواجهه مؤثر با خسارات ناشی از تصمیمات الگوریتمی، نیازمند بازتعریف مفاهیم سنتی مسئولیت مدنی و بهرهگیری از رویکردهای نوین و تطبیقی است. |
| کلیدواژه ها |
| واژگان کلیدی: مسئولیت مدنی، هوش مصنوعی، تصمیمات خودکار، الگوریتم، حقوق خصوصی، تقصیر، مسئولیت مبتنی بر خطر |
| وضعیت: پذیرفته شده |
