| آیندهپژوهی بهمثابه یک ژانر ادبی: واکاوی روایتشناختی سناریوهای آینده بر اساس نظریه ژرار ژنت |
| کد مقاله : 1180-IRANFHSCONF |
| نویسندگان |
|
مهدی صادقی1، امیرحسین شاکر اردکانی *2، ابوالفضل نیکزاد3، امیرمحمد کریمی محمد آباد3 1استادیار گروه آموزش زبان و ادبیات فارسی دانشگاه فرهنگیان، تهران.ایران 2دانشجوی کارشناسی آموزش زبان و ادبیات فارسی دانشگاه فرهنگیان یزد 3دانشجوی کارشناسی آموزش زبان و ادبیات فارسی، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه فرهنگیان، یزد، ایران |
| چکیده مقاله |
| در مرز مشترک میان تخیل ادبی و تحلیل راهبردی، این پژوهش با اتخاذ رویکردی بینارشتهای و نقادانه، به طرح این پرسش بنیادین میپردازد که آیا میتوان سناریوهای آیندهپژوهی را نه صرفاً بهمثابه متونی فنی و تحلیلی، بلکه بهعنوان یک «ژانر ادبی» مستقل با مختصات روایتشناختی مشخص بازشناسی کرد؟ برای پاسخ به این پرسش، چارچوب نظری سهگانه ژرار ژنت در تحلیل گفتمان داستانی، شامل مقولههای «نظم»، «تداوم» و «بسامد»، بهعنوان لنزی روششناختی بر پیکرهای از سناریوهای کلاسیک جهانی و نسخههای بومیسازیشده فارسی، بهویژه در حوزههای انرژی و فناوری، اعمال میشود. یافتههای پژوهش با کالبدشکافی ساختارهای زیرین این متون نشان میدهد که سناریوها بهطور نظاممند از شگردهای پیچیده داستاننویسی مدرن بهره میبرند: از زمانپریشی آیندهنگر و جهشهای پیشآگاهانه برای ایجاد عمق علّی، تا دستکاری ضرباهنگ روایت از طریق خلاصهسازی سالها تاریخ خیالی و توقف دراماتیک در «صحنههای کلیدی»، و نیز شخصیتپردازی کنشگران غیرانسانی که بار پیرنگ را به دوش میکشند. مقاله استدلال میکند که راویِ دانای کل در این ژانر، اتوریته خود را نه از متافیزیک، که از پشتوانه «دادههای علمی» اخذ میکند و این آمیختگی، فرم پیرنگی باز و تعلیقی تحلیلی خلق میکند که هدفش نه پیشگویی، که مشقِ فکری برای آمادگی در برابر آیندههای ممکن است. نتیجهگیری نهایی پژوهش فراتر از یک ردهبندی ساده است و آشکار میسازد که پذیرش داستانبودگی ذاتی این متون، نهتنها تضعیفکننده اعتبار علمی آنها نیست، بلکه با شفافسازی سازوکارهای رواییِ برسازنده واقعیت، به تعمیق مسئولیت اخلاقی آیندهپژوهان و غنای روششناختی این حوزه میانجامد و ضرورت پیوند میان کارگاه داستاننویسی و آزمایشگاه آینده را برجسته میسازد. |
| کلیدواژه ها |
| آیندهپژوهی، روایتشناسی، سناریونگاری، ژانر ادبی، زمانپریشی. |
| وضعیت: پذیرفته شده |
