| آینده پژوهی رویکردی برای شناخت و ساخت آینده؛ مبانی، روش ها و کاربردها |
| کد مقاله : 1307-IRANFHSCONF |
| نویسندگان |
|
زهرا فرمانی *، فاطمه صادقی دانشجو |
| چکیده مقاله |
| چکیده تحولات شتابان محیطی، فناورانه، اجتماعی، اقتصادی و سیاسی سبب شده است که تصمیمگیری صرفاً بر مبنای تجربههای گذشته و شرایط موجود، پاسخگوی نیازهای جوامع و سازمانها نباشد. در چنین شرایطی، آیندهپژوهی بهعنوان رویکردی نظاممند برای شناخت، بررسی و شکلدهی آینده اهمیت ویژهای پیدا میکند. آیندهپژوهی با پیوند دادن گذشته و حال به آینده میکوشد بر اساس روندها، شواهد، عوامل تغییر و عدم قطعیتها، تصویری از آیندههای ممکن، محتمل و مرجح ارائه دهد. هدف مقاله حاضر، تبیین مفهوم آیندهپژوهی، مبانی فلسفی و تاریخی آن، معرفی رویکردها، روشها و تکنیکهای مهم این حوزه و تشریح مراحل اجرای پژوهشهای آیندهپژوهانه است. همچنین، کاربرد برنامهریزی سناریو بر اساس مدل شوارتز با تمرکز بر نمونه پژوهشی مرکز آمار ایران مورد بررسی قرار میگیرد. در آیندهپژوهی از طیف متنوعی از روشها نظیر شبیهسازی، پسنگری، طوفان فکری، دیدهبانی آینده، چشماندازسازی، نقشه راه، تحلیل تاریخی، استنتاج روند، روش دلفی، سناریونویسی و مدلسازی استفاده میشود. بررسی این روشها نشان میدهد که آیندهپژوهی صرفاً در پی پیشبینی یک آینده قطعی نیست، بلکه با پذیرش عدم قطعیت، مجموعهای از آیندههای بدیل را مورد توجه قرار داده و زمینه تصمیمگیری آگاهانهتر و شکلدهی به آینده مطلوب را فراهم میکند. نمونه مورد بررسی نیز نشان میدهد که استفاده از سناریونویسی، شناسایی نیروهای پیشران و تحلیل عدم قطعیتهای کلیدی میتواند در تدوین راهبردهای سازمانی و افزایش آمادگی در برابر تحولات آینده نقش مؤثری داشته باشد. در عین حال، متغیر بودن شرایط، امکان سوگیری، وابستگی به ونگرش پژوهشگر و احتمال تأثیرپذیری از جریانهای سیاسی و رسانهای از مهمترین محدودیتهای این رویکرد محسوب میشوند. |
| کلیدواژه ها |
| آیندهپژوهی، آیندهنگری، آیندهنگاری، سناریونویسی، روش دلفی، عدم قطعیت، برنامهریزی راهبردی. |
| وضعیت: پذیرفته شده |
