| آیندهپژوهی حکمرانی اخلاقی هوش مصنوعی در نظام سلامت: چارچوبی میانرشتهای برای اعتبارسنجی، پایش و مدیریت دادههای سلامت |
| کد مقاله : 1331-IRANFHSCONF |
| نویسندگان |
|
مریم چنانی * هیات علمی |
| چکیده مقاله |
| ورود شتابان هوش مصنوعی، ابزارهای پوشیدنی و تلهمدیسین به نظام سلامت، صرفاً یک بهبود فناورانه نیست، بلکه دگرگونی در نحوه شناخت بیماری، تصمیمسازی بالینی و توزیع مسئولیت اخلاقی است. پژوهشهای پیشین در حوزه اخلاق سلامت عمدتاً به بیان اصولی کلی بدون شاخص قابل سنجش پرداختهاند؛ پژوهش حاضر به این کاستی از منظر آیندهپژوهی پاسخ میدهد. روش پژوهش کیفی و تحلیلی-اسنادی است و بر چهار ابزار استوار شده است: مرور انتقادی مرورهای نظاممند و مطالعات تجربی، تحلیل یک مطالعه موردی فرضی اما مبتنی بر سازوکارهای مستند، مقایسه نهادی میان بستر ایران و تجربه بینالمللی، و ساخت سه سناریوی آینده. تحلیل بر دو قلمرو انجام شده است؛ نخست هوش مصنوعی بالینی و سپس ابزارهای پوشیدنی و تلهمدیسین. یافتهها نشان میدهد شکستهای اخلاقی در استقرار این فناوریها بیش از کمبود فضیلت فردی کنشگران، از نبود زیرساخت اعتبارسنجی بومی، گزارشنشدن عملکرد تفکیکی در زیرگروههای جمعیتی و فقدان سازوکار پایش پس از استقرار ناشی میشود. تحلیل ریشهای مطالعه موردی آشکار میسازد که خطای بالینی از عبور همزمان از پنج لایه دفاعی پدید میآید که قابل پیشگیری بودهاند. مقایسه نهادی نیز نشان میدهد تفاوت اصلی میان ایران و نظامهای تنظیمگر پیشرفته نه در سطح آگاهی اخلاقی افراد، بلکه در وجود یا نبود الزام قانونی گزارشدهی، زیرساخت ثبت رویداد و حمایت از گزارشدهنده است. بر این اساس، الزامات حکمرانی اخلاقی در سه مرحله پیش، حین و پس از استقرار تفکیک شده و شش پرسش پژوهشی برای سنجش اثربخشی آنها پیشنهاد گردیده است؛ الزاماتی که مانع توسعه فناوریهای نوین سلامت نیستند، بلکه شرط پایداری آن به شمار میروند. |
| کلیدواژه ها |
| توسعه فناوری های نوین، حکمرانی اخلاقی، اعتبارسنجی بومی، سوگیری الگوریتمی، پایش دادههای سلامت |
| وضعیت: پذیرفته شده |
