| پیشبینی برای پیشگیری؛ آیندهپژوهی جرم و سیاست جنایی پیشگیرانه در عصر هوش مصنوعی |
| کد مقاله : 1333-IRANFHSCONF |
| نویسندگان |
|
رعنا نادعلی جلوخانی * عضو هیات علمی موسسه آموزش عالی دانش پژوهان پیشرو |
| چکیده مقاله |
| پیشبینی جرم، به معنای تخمین احتمال ارتکاب جرم و نیز مکان، زمان، مرتکب یا بزهدیده و نوع و شدت آن، ریشه در مطالعات آیندهپژوهی دارد و میکوشد تصویری از آیندههای احتمالی فراروی سیاستگذاران جنایی بگذارد. گسترش هوش مصنوعی، کلانداده و دیجیتالیشدن، چهره جرم را دگرگون کرده و نظامهای عدالت کیفری را با جرایمی روبهرو ساخته که هنوز کامل شکل نگرفتهاند؛ جرایمی که ابزارهای واکنشی سنتی در برابرشان ناتواناند. در این نوشتار، ظرفیتهای آیندهپژوهی جرم برای طراحی سیاست جنایی پیشگیرانه در ایران واکاوی شده و به این پرسش پرداخته میشود که هوش مصنوعی چگونه میتواند پیشبینی جرم را به خدمت پیشگیری درآورد و چه چالشهای حقوقی و اخلاقی فراروی این گذار است. بررسیها نشان میدهد چهار نسل از روشهای پیشبینی جرم، از شیوههای شهودی و بالینی تا آماری پایا، پویا و ترکیبی، اکنون به نسل پنجم مبتنی بر یادگیری ماشین رسیده و الگوی پیشگیری نیز از پیشگیری وضعی به پلیس پیشبین و عدالت پیشگویانه در حال گذار است. این گذار اما با دشواریهایی چون حریم خصوصی، تبعیض الگوریتمی، بیاعتباری ادله دیجیتال و خلأهای مقرراتی همراه است که مقررات هوش مصنوعی اتحادیه اروپا پاسخی ناقص به آنهاست. برای ایران، تقویت زیرساخت داده، تنظیمگری اخلاقمحور و نهادینه کردن افقپیمایی جرم میتواند پیشگیری هوشمند را جایگزین نظارت فراگیر کند. سیاست جنایی پیشگیرانه آیندهنگر، اگر به حقوق بنیادین و اخلاق وفادار بماند، هم امنیت پایدار را تأمین میکند و هم گامی در راه توسعه و تعالی ایران است. |
| کلیدواژه ها |
| آیندهپژوهی جرم، پیشبینی جرم، سیاست جنایی پیشگیرانه، هوش مصنوعی، پلیس پیشبین |
| وضعیت: پذیرفته شده |
