| تصویر آینده کریدورهای غرب آسیا در افق 2030 مبتنی بر سناریوهای محتمل |
| کد مقاله : 1363-IRANFHSCONF |
| نویسندگان |
|
علی کرمی * دانشجوی دکتری آینده پژوهی، دانشکده و پژوهشکده حضرت ولی عصر(عج)، دانشگاه جامع امام حسین (ع)، تهران، ایران. |
| چکیده مقاله |
| پژوهش با هدف تحلیل آینده کریدورهای غرب آسیا در افق 2030 و ترسیم سناریوهای محتمل پیشروی آنها انجام شده است. کریدورهای زمینی، دریایی و هوایی در این منطقه صرفاً زیرساختهای حملونقلی نیستند، بلکه در پیوند با ژئوپلیتیک، ژئواکونومی، امنیت منطقهای و بازآرایی نظم فضایی، کارکردی راهبردی یافتهاند. تشدید رقابت قدرتهای بزرگ، گسترش طرحهای اتصالمحور، افزایش ناامنی در گذرگاههای راهبردی، فشارهای اقلیمی و الزامات کربنزدایی، همراه با احتمال بروز شوکهای امنیتی شدید، آینده این کریدورها را با عدمقطعیتهای عمیق روبهرو کرده است. پژوهش در دو مرحله انجام شد. نخست، با استفاده از پویش افقی، پیشرانهای مؤثر بر آینده کریدورها استخراج و در چارچوب STEEP+G طبقهبندی شدند. سپس با روش دلفی، 25 پیشران اصلی بر اساس اهمیت و عدمقطعیت انتخاب و با روش تحلیل تأثیرات متقاطع و MICMAC ارزیابی شدند. در مرحله دوم، دو ابرپیشران «شدت بلوکبندی ژئواکونومیک و محدودسازی جریانها» و «توان حکمرانی و قابلیت اجرا در کریدورها» بهعنوان محورهای عدمقطعیت بحرانی استخراج و بر پایه آنها چهار سناریوی «اتصال قانونمند»، «بلوکهای کارآمد»، «اتصال پراصطکاک» و «کریدورهای شکننده» تدوین شد. یافتهها نشان میدهد آینده کریدورهای غرب آسیا بیش از آنکه تابع مزیت جغرافیایی باشد، به کیفیت حکمرانی، ثبات مقررات، ظرفیت سرمایهگذاری، میزان چندپارگی ژئوپلیتیکی و توان مدیریت ریسکهای امنیتی و اقلیمی وابسته است. همچنین، شوکهای امنیتی شدید مانند جنگ اخیر جمهوری اسلامی ایران و ایالات متحده و رژیم صهیونیستی در منطقه میتوانند بهمثابه آزمون تنش سناریوها عمل کنند؛ بهگونهای که در کوتاهمدت منطق «کریدورهای شکننده»، در میانمدت گرایش به «بلوکهای کارآمد» و در سطح عملیاتی الگوی «اتصال پراصطکاک» را تقویت نمایند |
| کلیدواژه ها |
| آیندهپژوهی، کریدور، غرب آسیا، ژئوپلیتیک، سناریونویسی، تحلیل اثرات متقاطع، MICMAC |
| وضعیت: پذیرفته شده |
